ADANALI HEKİM DİOSKORİDES’İN YAZDIĞI DÜNYANIN EN ESKİ TIP KİTABI NASIL YURTDIŞINA GİTTİ? - Gündem Ajans - Medya Danışmanlık HizmetleriGündem Ajans – Medya Danışmanlık Hizmetleri

12 Ağustos 2022 - 00:19

ADANALI HEKİM DİOSKORİDES’İN YAZDIĞI DÜNYANIN EN ESKİ TIP KİTABI NASIL YURTDIŞINA GİTTİ?

ADANALI HEKİM DİOSKORİDES’İN YAZDIĞI  DÜNYANIN EN ESKİ TIP KİTABI NASIL YURTDIŞINA GİTTİ?
Son Güncelleme :

17 Ocak 2021 - 18:37

123 views

Günümüzde bile tıp tarihi söz konusu olunca, akla antik dönemin üç önemli bilim insanı gelir. Bunlardan birincisi şüphesiz ki tüm hekimlerin adına yemin ettiği Hipokrat’tır. Diğeri ise eczacılık biliminin babası sayılan Galen… Üçüncüsü ise; dünyanın bilinen en eski tıp ve eczacılık kitabını yazan Anavarzalı yani Adanalı hekim; Pedanius Dioskorides…

Pedanius Dioskorides ve En Eski Tıp Kitabı

Pedanius Dioskorides ; MS 40 yılında Anavarza’da doğmuş bir hekim. 90 yılında da ölmüş. Yazmış olduğu De Materia Medica (Tıbbi Materyaller) isimli tıp ve eczacılık kitabının günümüzde bilinen en eski tıp kitabı olmasıyla dünya tıp tarihinde üç büyükler arasında yer almış önemli bir bilim insanı.

İslam dünyasında Skoridos olarak da bilinen Dioskorides; Tarsus, İskenderiye ve Atina’da tıp eğitimi almış, sonunda Anavarza’da askeri hekim olarak görevlendirilmiş.

Askeri hekim olması nedeniyle de birçok yeri dolaşmış, bilgisini pekiştirmiş. Başarısı nedeniyle imparatorluk hekimliğine kadar yükselmiş.

Yazmış olduğu eserin en önemli bölümleri olan bitkiler ile sağıltım kısmını da büyük olasılıkla bu geziler sırasında incelediği Toroslar’a ve Çukurova’ya ait çiçeklerden oluşturmuş. Eserinde ayrıca kökler, şaraplar, hayvansal ve madensel nesnelerden yapılan ilaç tarifleri de bulunmaktadır.

Beş citten oluşan De Materia Medica’nın 16 yüzyıla kadar geçerli kalan bir kaynak olduğunu biliyoruz. İbn-i Sina bile yazdığı El-Kanun Fi’t- Tıbb kitabında sıklıkla Dioskorides’e atıfta bulunmaktadır.

İstanbul Kodeksi

Maalesef günümüzde Dioskorides’in yazdığı ilk nüsha yok olmuştur. Elimizdeki en eski nüsha ise 512 yılında Bizans İmparatoru Anicius Olybrius’un kızı Juliana Anica adına hazırlanmış olanıdır ve Viyana ‘da Avusturya Ulusal Kütüphanesi’nde “İstanbul Kodeksi- Costantinopolitan Codex” ismiyle saklanmaktadır.

En Eski Tıp Kitabı Viyana’ya Nasıl Gitti?

Eserin Viyana’ya gitmesi ise bizler için trajik bir öyküdür. Şöyle ki;
Bugün Viyana’da bulunan nüsha İstanbul’un fethi sırasında Osmanlı kütüphanesine girmiş olmalıdır. Kanuni Sultan Süleyman döneminde saray baş hekimi olan Yahudi kökenli Musa Bin Hamon’un oğlu, kitabı o zamanki Viyana büyükelçisi O. Ghiselin de Busbecq’e, yüz düka altun karşılığında teklif etmiş. Busbecq fiyatı nedeniyle kişisel olarak bu eseri alamayacağını düşündüğünden konuyu Avusturya İmparatoru’na açmış ve eseri imparator adına almış. Böylece paha biçilmez eser yüz düka altın rüşvet karşılığında Avusturya’ya gitmiş.

392 sayfa…

Viyana’daki İstanbul Kodeksi 31 x38 cm ebatlarında 392 sayfadan oluşan bir eserdir. İçerisinde 479 adet renkli bitki resmi bulunmaktadır. Bu resimler nedeniyle kitap sadece tıp açısından değil, botanik ve sanat tarihi açısından da önem kazanmıştır.

Bu nüshanın ilk tıpkı basımı 1906 yılında siyah beyaz olarak yapılmıştır. İkincisi tıpkı basım ise renkli olarak H. Gerstinger tarafından gerçekleştirilmiştir.

Kitab–ül Haşayiş’in Başına Gelenler

De Materia Medica’nın en eski nüshasının ülkemizden dışarı çıkmasının öyküsü böyle, ancak elimizde Kanuni’nin Bağdat’tan getirdiği Arapça nüshalarının (Kitab-ül Haşayiş) olduğuyla kendimizi avutabiliriz. Ancak;

İsveçli Arkeolog Friedrich R. Martin 20. yüzyılın başında bir müddet kaldığı İstanbul’dayken, Kitab-ül Haşayiş’in Bağdat’tan gelen nüshasının içerisinden, çok sayıda sayfayı gizlice koparıp yurtdışına kaçırır. 1913 yılında Münih’te düzenlediği “Muhammediler” isimli sergide bunları ortaya çıkarıp satar. Böylece kitabın en güzel minyatür ve resimlerinin bulunduğu sayfaları bütün dünyaya dağılır.

Günümüzde sayfalardan birinin Louvre’da, diğerinin British Museum’da, en önemli eserler arasında olduğunu biliyoruz. Diğerleri ise Baltimore, Cambridge, Clevland, Harvard, Kopenhag, Kansas City, Kiev, Londra, Newyork, Paris, St. Luis ve Washington’daki özel veya devlet kütüphaneleriyle müzelere dağılmış.

1978’de Belçikalı Alain Touwaide isimli bilim insanı tıp tarihi çalışmaları yaparken, Süleymaniye’deki bu hırsızlığın farkına varıp, kayıp sayfaların peşine düşmüş. On yıllık bir emekle tüm sayfalara ulaşıp, fotoğraflarını çekerek Süleymaniye’deki eseri tıpkı basımı yapılabilecek hale getirmiş. Böylece Kitab-ül Haşayiş’in Süleymaniye’deki nüshası yeniden basılarak, araştırmacılara ulaştırılmış oldu. (Süleymaniye Kütüphanesi 3702/3703/3704 noda kayıtlı –Kitabü’l Haşaiş Fi’t Tıb)

Kısacası bizim değerlerimize önem vermeyişimiz ve rüşvet alışkanlığımız yeni bir hastalık değil!

YORUM YAP

YASAL UYARI! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen kişiye aittir.